Παρασκευή, 28 Απρίλιος, 2017

Σπύρος Λαζαρίνος: Οι δυο Μεγάλοι του Έρωτες … Η Οικογένεια και το Ναυπηγείο του Νεωρίου!

Photo by: Γιώργος Σολάρης


Το Νεώριο της Σύρου είναι η μεγαλύτερη βιομηχανική μονάδα της Ερμούπολης. Ήταν και εξακολουθεί να είναι, επίσης, μια επιχείρηση ζωτικής σημασίας για το νησί της Σύρου, τόσο λόγω των υπηρεσιών και των εσόδων που προσφέρει στο νησί, όσο και λόγω των θέσεων εργασίας που παρέχει για τους ντόπιους.

Η ιστορία του ξεκινά από το 1861, όταν η ελληνική ατμοπλοΐα ίδρυσε στην Ερμούπολη το πρώτο -και μοναδικό τότε- ατμοκίνητο σιδηρουργείο στην Ελλάδα. Το 1899 συστήνεται η εμπορική εταιρία Νεώριον και Μηχανουργεία Σύρου και, για το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ήταν η δεύτερη πιο σημαντική ελληνική επιχείρηση εφαρμοσμένης μηχανικής.

Όλα αυτά τα χρόνια, το Νεώριο πέρασε από πολλά χέρια και πολλά στάδια, τόσο ακμής όσο και παρακμής με αποκορύφωμα αυτές τις ημέρες. Η ιστορία του Νεώριου είναι μια ιστορία που ξεπέρασε τα όρια της ακτοπλοΐας και κατάφερε να επηρεάσει ολόκληρη την κοινωνία της Σύρου, δίνοντας δουλειά σε πολλούς εργαζόμενους.

Ο κ. Σπύρος Λαζαρίνος, ήταν από τους παλιούς εργαζόμενους του Νεωρίου, επί ιδιοκτησίας αδερφών Γουλανδρή.

Στα 75 του πλέον, συνεχίζει και μένει στην Ερμούπολη σε ένα φιλόξενο σπίτι παρέα με την αγαπημένη του σύζυγο. Οι δυο τους με υποδέχτηκαν σαν παιδί τους για μια σπουδαία συζήτηση που το θέμα της ήταν το Ναυπηγείο του Νεωρίου.

Ο Μπάρμπα δουλειάς όπως τον έλεγαν, ήταν από τους πιο εργασιομανής υπαλλήλους του Ναυπηγείου. Το 8ωρο πότε δεν τον έφτανε, τελικά αποδείχτηκε ότι σε όλα οφείλονταν στην τεράστια εκτίμηση και αγάπη που είχε για το Ναυπηγείο.

Φανταστείτε πως ακόμα και τώρα ο  κ. Σπύρος περνάει καθημερινά από το αγαπημένο του Νεώριο αναπολώντας όμορφες στιγμές! Το μυαλό του πηδά από τη μία ιστορία στην άλλη, ιστορίες που δε χορταίνεις να ακούς, ιδιαίτερα όταν στα αφηγείται με δάκρυα στα μάτια ο κ. Σπύρος.

Έδωσε την ζωή του εκεί μέσα, δούλεψε σκληρά, βρέθηκε αρκετές φορές στην απογοήτευση αλλά η πόρτα ποτέ δεν έκλεισε.

Και, όπως είθισται τον αφήσαμε να μας τις αφηγηθεί χωρίς να τον διακόψουμε. Όχι μόνο επειδή ο τρόπος που τις εξιστορεί σε κάνει να νιώθεις σαν να ήσουν μπροστά σε κάθε γεγονός, αλλά και επειδή, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν ακούγαμε παραμύθια, αλλά αυθεντικά κομμάτια της ελληνικής, θαλασσινής ιστορίας. Θυμήθηκε πολλά και έφερε στο φως ακόμα περισσότερα…

Το ξεκίνημα – Η χρυσή περίοδος Γουλανδρή

ΓΣ: Θυμάστε περίπου πότε ξεκίνησε το ναυπηγείο; Ποιος ήταν ο τότε ρόλος του στην Συριανή κοινωνία;

ΣΛ: Θα το πω πολύ απλά: Το Νεώριο ήταν ο πνεύμονας του νησιού, όταν άνοιξε μεταξύ 1968 και 1969.  Το ναυπηγείο το ανέλαβε τότε ο αείμνηστος ο Γιάννης Γουλανδρής, ο οποίος και ήθελε να μαζέψει τον Συριανό κόσμο στον τόπο του. Βλέπεις τότε άλλη επιλογή για δουλειά από το να ταξιδέψει κανείς, δεν υπήρχε.

Τι έχετε να θυμάστε από τον κ. Γουλανδρή;

Μιλώντας για τον Γουλανδρή αναφερόμαστε σε έναν άνθρωπο που αν ψάξεις σήμερα όλη την υφήλιο δεν θα βρεις όμοιο του. Αν και η καταγωγή του ήταν από την Άνδρο, αγαπούσε τον τόπο μας. Ερχόταν πολύ συχνά στο νησί. Τέσσερεις με πέντε φορές τον μήνα, μην σου πω και παραπάνω. Ήταν ντόμπρος, άγιος άνθρωπος ο κυρ Γιάννης για να στο πω καθαρά. Κουβέντιαζε με όλους από τον πιο μικρό μέχρι τον πιο μεγάλο. Λεπτομέρειες για το πώς έφτασε το ναυπηγείο στα χέρια του δεν γνωρίζω. Το γεγονός όμως του ξεκινήματος του Νεωρίου, όλους εμάς που είχαμε μπαρκάρει μας χαροποίησε, διότι σταματήσαμε από την θάλασσα και επιστρέψαμε στις οικογένειες μας.

Εσείς ήσασταν πρώην ναυτικός; Πόσα χρόνια και σε τι ειδικότητα;

Ήμουν ναυτικός για 10 χρόνια στην ειδικότητα του λοστρόμου.

Στο ναυπηγείο πότε ξεκινήσατε να δουλεύετε;

Ξεκίνησα να δουλεύω στο ναυπηγείο το 1970. Προσωπάρχης τότε ήταν ο Καρασταμάτης –ο οποίος και είχε τοποθετηθεί σε αυτήν την θέση από πριν γίνει εφοπλιστής-. Ο άνθρωπος έβαλε πολύ κόσμο μέσα στο ναυπηγείο να δουλέψει, ο καθένας στην ειδικότητα του.

Με τι ασχοληθήκατε, όταν αρχίσατε να δουλεύετε στο ναυπηγείο;

Εγώ ξεκίνησα να δουλεύω στους μανδραδόρους, κατόπιν καταπιάστηκα με άρμοση, εξάρμοση, προπέλες τιμόνια κτλ.

 

Ο μαναδραδόρος τι ακριβώς έκανε;

Μετέφερε ουσιαστικά τα εξαρτήματα των λυμένων μηχανών. Αργότερα ο τότε προϊστάμενος μου με έβαλε στις προπέλες. Ήθελε προσοχή. Κάναμε προετοιμασία πως θα βγει η προπέλα, είμασταν 10 άτομα συνολικά. Μεγάλο μέρος της δουλειάς γίνονταν φυσικά χειροκίνητα και μιλάμε για προπέλες 20 τόνων.

Πως ήταν γενικά οι συνθήκες εργασίας εκείνο τον πρώτο καιρό;

Στην αρχή ήταν δύσκολα γιατί δεν υπήρχαν τα μέσα. Βλέπεις το Νεώριο εκείνη την εποχή δεν είχε αναπτυχθεί υλικοτεχνικά. Σιγά σιγά όμως και με τις ενέργειες του κου Γουλανδρή το ναυπηγείο εξελίχθηκε. Αρχικά φτιάχτηκαν τα κτίρια –μηχανουργία, ελασματουργία κτλ- και στη συνέχεια δεξαμενές. Πρώτα ήρθε η μεγάλη δεξαμενή και στη συνέχεια η μικρή. Ακόμα και εσωτερικά το ναυπηγείο δεν ήταν όπως είναι τώρα, δεν υπήρχε μπετό αλλά χώμα. Θυμάμαι πως όταν θέλαμε να πάμε στην δεξαμενή που υπήρχε τότε στο Νησάκι –την οποία και δεν θα θυμάσαι εσύ, ήσουν αγέννητος-  παίρναμε ένα καρότσι με τιμόνι και εκεί μέσα στοιβάζαμε τα εργαλεία μας. Ο μαστρο Παναγιώτης ο Τάκος ο οποίος οδηγούσε τότε μια ξύλινη λάντζα που είχε το ναυπηγείο την οποία και φορτώναμε τότε, ανεβαίναμε και εμείς –μηχανικοί, εφαρμοστές, προπελάδες κτλ- και πηγαίναμε στην δεξαμενή. Δεν υπήρχαν ακόμα σιδερένιες λάντζες, η πρώτη λάντζα ήταν ξύλινη.

Ναι υπήρχαν στεναχώριες και προβλήματα, ακόμα και αψιμαχίες πάνω στη δουλειά αλλά εκείνη την εποχή εμείς προσπαθούσαμε να βγει σωστή η δουλεία γιατί πιστεύαμε πως αυτό ήταν το σημαντικότερο. Ανασκουμπωνόμασταν και δουλεύαμε.

Σιγά σιγά και με τον καιρό το ναυπηγείο άρχισε να παίρνει τα απάνω του. Φτιάχτηκε το βαρύ μηχανουργείο το οποίο ήταν και ο πνεύμονας του ναυπηγείου. Φτιάχτηκε το ελασματουργείο. Φτιάχτηκε κτίριο για οξυγονοκολλήσεις, βίδες κτλ.  Άρχισαν να έρχονται και οι γερανοί –τους οποίους χτίσαμε σιγά σιγά- και οργανώθηκαν σιγά σιγά και οι οδηγοί τους. Κατόπιν έφτασε και η μικρή δεξαμενή, δίπλα στην μεγάλη. Αρχικά χωρίς μόνιμες βάσεις με αποτέλεσμα η μεταφορά της να γίνεται με ρυμουλκά όταν ερχόντανε καράβι για επισκευή.

Αλήθεια αυτή η περιβόητη δεξαμενή στην περιοχή Νησάκι τι απέγινε τελικά;

Αυτή η δεξαμενή βούλιαξε. Και μάλιστα είχαν έρθει τότε Ολλανδοί για να την βγάλουν. Δεν υπήρχαν ούτε καν στον Πειραιά τα κατάλληλα μέσα για να βγει η δεξαμενή από την θάλασσα οπότε ανέλαβαν οι Ολλανδοί.

Είχαν υπάρξει τραυματισμοί κατά το συγκεκριμένο περιστατικό;

Όχι ευτυχώς, όχι. Παρόλο που η δεξαμενή είχε βουλιάξει μεσημέρι προς απόγευμα από ότι θυμάμαι δεν είχαν υπάρξει ούτε θύματα, ούτε τραυματισμοί.

Τελικά όσες δεξαμενές έμειναν;

Όταν έφυγε αυτή δεξαμενή έμειναν δύο, η «μεγάλη» και «μικρή» όπως τις λέγαμε τότε.

Πόσα άτομα είχε το ναυπηγείο τότε;

Αν θυμάμαι καλά γύρω στα 1350.

Εμένα η γυναίκα μου τα παιδιά μου τα έφερνε στην πύλη του Νεωρίου για να τα δω

Τα μεροκάματα που κυμαίνονταν τότε; Μιλήστε μας λίγο για τις πληρωμές κτλ.

Τότε, επί Γουλανδρή αν είχες όρεξη να δουλέψεις, έβγαζες καλά λεφτά. Γενικά όλοι εμείς οι παλιοί ήμασταν άνθρωποι της δουλειάς. Υπήρχαν φυσικά αυτοί που έκαναν το μεροκάματο τους και έφευγαν, υπήρχαν και οι άλλοι που ευσυνείδητα σκέφτονταν πως το εκάστοτε πλοίο πρέπει να παραδοθεί επισκευασμένο στην ώρα του και να μπορέσει να φύγει. Εμένα θυμάμαι η γυναίκα μου τα παιδιά μου μου τα έφερνε στην πύλη του Νεωρίου για να τα δω, όπως καταλαβαίνεις η δουλειά ήταν προτεραιότητα.

Πόσες ώρες την ημέρα δουλεύατε;

Όχι ώρες… αλλά μέρες. Αυτά φυσικά δεν πέρναγαν έτσι, ο Γουλανδρής τα τσεκάριζε. Έβλεπε ποιοι δούλευαν και ποιοι όχι.

Για να υπάρχει ανάγκη για τόσες εργατοώρες υπήρχε και δουλεία στο ναυπηγείο έτσι; Οι αμοιβές ήταν αντίστοιχες; 

Αναφορικά με το Νεώριο επί Γουλανδρή, τα λεφτά που πέφτανε στο νησί το μήνα, εάν υπολογίσεις τον πληθυσμό της Σύρου σε σχέση με την Αθήνα, φτάνεις στο συμπέρασμα ότι εδώ έπεφταν περισσότερα χρήματα. Δες το απλά: Αν είσαι ένας εφοπλιστής με 150 καράβια δικά σου, θα τα πας εδώ αλλού για επισκευή, εφόσον έχεις εδώ το ναυπηγείο σου; Όχι φυσικά. Όλα έρχονταν εδώ. Και ο Γουλανδρής είχε επαφές και με άλλες ναυτιλιακές εταιρίες, Γερμανικές, Σουηδικές Αμερικάνικες, οι οποίες έφερναν επίσης τα πλοία τους εδώ. Γίνονταν όμως και σωστή δουλειά. Την ποιότητα των εργασιών του Νεωρίου κακά τα ψέματα δεν την έβρισκες αλλού. Και ας υπήρχαν Ευρωπαϊκά ναυπηγεία περισσότερο ανεπτυγμένα. Κακά τα ψέματα η Σύρος τότε έβγαλε καλούς μαστόρους και η δουλειά γίνονταν σωστά με αποτέλεσμα να είναι και ο εκάστοτε πελάτης ευχαριστημένος με το αποτέλεσμα, μα και το ίδιο το ναυπηγείο σαν επιχείρηση να έχει επάρκεια εφόσον υπήρχε δουλεία άρα έπεφτε και χρήμα.

Δηλαδή αν συγκρίνουμε τα χρήματα που παίρνατε ως ναυτικός με αυτά που βγάζατε από το ναυπηγείο τότε, μπορούμε να πούμε ότι ήταν τα ίδια;

Ναι περίπου τα ίδια. Ξέρεις με τι μεροκάματο μπήκα στο Νεώριο; Αν σου πω θα γελάσεις. 122 δραχμές. Σαν ναυτικός άντε να έπαιρνα το μήνα 10.000 με 15.000 δραχμές παραπάνω, αλλά δεν ήμουνα στο σπίτι μου. Στο Νεώριο μπορεί να έπαιρνα μεροκάματο 122 δραχμές αλλά ήμουνα σπίτι μου και όχι στην θάλασσα. Όπως σου είπα όμως αν δούλευες έβγαζες και παραπάνω χρήματα. Ο προσωπάρχης –Καρασταμάτης-, δεν κάθονταν στο γραφείο του, γυρνούσε και τσεκάριζε. Και την ώρα της πληρωμής ερχόταν ο προϊστάμενος σου και σου έλεγε: «Από τον κο Καρασταμάτη στο μεροκάματο σου έχεις –για παράδειγμα- 10 δραχμές επάνω». Εγώ από την 122 μέσα σε τέσσερις μήνες έφτασα στις 147. Οπότε όπως καταλαβαίνεις έβγαινε ένας καλός μισθός. Είχε δε τόση πολύ δουλειά που και τις 30 μέρες τις δουλεύαμε.

Πόσα καράβια πέρναγαν τότε από το ναυπηγείο σε ετήσια βάση;

Γύρω στα 100 καράβια τον χρόνο. Όρεξη για δουλειά να είχες… Γιατί δουλειά, υπήρχε πάντα πολύ. Δεν θα ξεχάσω πως την επόμενη του γάμου του γιού μου, με παίρνουν τηλέφωνο εσπευσμένα στις 10:30 το πρωί να κατέβω για δουλειά ενώ είχα ρεπό. Είχαμε πλοίο που έπρεπε να είναι άμεσα έτοιμο προς παράδοση. Στο σπίτι γύρισα στις 12 τη νύχτα…

Πόσο καιρό κράτησε η περίοδος Γουλανδρή στο ναυπηγείο;

Από το 1969 έως το 1978.

Η καταγωγή του Γουλανδρή ήταν από την Άνδρο. Σκέφτομαι πως άνετα θα μπορούσε να είχε κάνει το ναυπηγείο εκεί. Και όμως το έκανε στην Σύρο….

Άνετα θα μπορούσε να το κάνει στην Άνδρο, όμως ο Γουλανδρής έβλεπε μπροστά. Είχε όραμα ο κυρ Γιάννης. Αγόραζε κτίρια από την πύλη του νεωρίου μέχρι και τα Λαζαρέτα. Δεν ξέρω τι είχε ακριβώς στο μυαλό του να κάνει μα σίγουρα είχε βλέψεις να επεκτείνει το Νεώριο. Μέχρι και σχολή συγκολλητών είχε ανοίξει, εκπαιδεύονταν εκεί τα νέα παιδιά και μετά ερχόταν για δουλειά στο ναυπηγείο.  Έβλεπε ο Γουλανδρής ότι η Σύρος είναι μέρος βιομηχανικό. Εγώ αυτό το διατυμπανίζω από τα νιάτα μου μέχρι τώρα που έχω γεράσει: «Η Σύρος είναι μέρος βιομηχανικό». Και υπήρχε και μεγάλη ανάπτυξη στο νησί από ακόμα παλιότερα. Από την δεκαετία του 50, από δέκα χρονών παιδάκι θυμάμαι όλα τα εργοστάσια στο νησί: Βελισσαρόπουλός, Φουστάνος, Χατζηλίας, Κρυστάλλης, Μπαρμπέτας, Καρέλας, βρυσοδεψία κτλ κτλ. Άνοιξε και το ναυπηγείο. Και η Σύρος ζούσε από το ναυπηγείο. Ήταν βασίλισσα. Τα μεροκάματα καλά.  Υπήρχε δουλειά, υπήρχαν χρήματα.

Οι πληρωμές γίνονταν στην ώρα τους;

Φυσικά, ούτε με μια μέρα καθυστέρηση.  Ήξερες ότι θα πληρωθείς στην τάδε του μηνός και αυτό ήταν.  Κάθε τέλος του μήνα πήγαινες στο γραφείο του προϊσταμένου, είχε τους γραφιάδες του και έκαναν τον υπολογισμό: «Τόσες είναι οι ώρες σου επί τόσο, πάρε τα χρήματα σου». Μετρητά φυσικά, στο φάκελο σου, εγώ δεν πρόλαβα κάρτες κτλ. Και δεν ήταν μόνο οι συνεπής πληρωμές. Αυτά που έκανε ο κυρ Γιάννης πχ Χριστούγεννα για τους εργαζομένους και τα παιδιά τους, η Σύρος δεν τα έχει δει ούτε στον ύπνο της. Από δώρα, από το να βγάζει λοταρίες με δώρα κτλ.

Εκείνη την εποχή ξεκίνησε και το σούπερ μάρκετ των εργαζομένων του Νεωρίου σωστά;

Το σούπερ μάρκετ του Νεωρίου εμείς το ξεκινήσαμε, οι εργαζόμενοι. Έγινε επί Γουλανδρή. Υπήρχαν τότε στο νησί οι λεγόμενοι μεγαλομπακάληδες: Γρατσέας, Μίνος, Γεωργιάδης, διάφοροι. Έγινε λοιπόν τότε προσπάθεια για την εξής συμφωνία: Να ψωνίζουν οι εργαζόμενοι του Νεωρίου από τα μαγαζιά των μεγαλομπακάληδων με κάπως ευνοϊκότερες τιμές. Δεν κατέστη δυνατό κάτι τέτοιο. Με αφορμή αυτό το περιστατικό ήρθε στο τραπέζι η ιδέα για την δημιουργία του σούπερ μάρκετ. Ο Γουλανδρής ώθησε το μοναδικό τότε σωματείο εργαζομένων που υπήρχε στο Νεώριο –η «μηχανουργική», με πρόεδρο τον Αλέκο τον Μαγουλά-, να ανοίξει το σούπερ μάρκετ, μιας και εκείνος σαν Γουλανδρής δεν είχε –νομικά- την δυνατότητα για κάτι τέτοιο. Βάλαμε τότε από 6.000 δραχμές ο καθένας και μαζεύτηκαν 7.000.000 δραχμές και έτσι άνοιξε το σούπερ μάρκετ, πίσω από το ξενοδοχείο του Χάλαρη (τότε). Είχαμε από μια καρτέλα την οποία την δείχναμε στην αρχή και πηγαίναμε και ψωνίζαμε. Όταν δεν είχαμε δουλειά στο ναυπηγείο, πηγαίναμε στο σούπερ μάρκετ και βοηθούσαμε. Μετά πήγε στο κτίριο απέναντι από του Κανακάρη το οποίο κτίριο πουλήθηκε αργότερα.

Το κλείσιμο ενός κύκλου

Τι έγινε και ο Γουλανδρής έφυγε από το Νεώριο;

Θυμάμαι πολύ καλά πως ο κυρ Γιάννης παράτησε το ναυπηγείο. Σιγά σιγά αρχίσανε τα συνδικάτα και παίρνανε τα πάνω τους, νομίζοντας ότι θα χτυπήσουν το κεφάλαιο. Το κεφάλαιο όμως δεν χτυπιέται παιδί μου… Είτε το θέλουμε, είτε δεν το θέλουμε έτσι είναι…   Θυμάμαι λοιπόν πως ήταν να πάρουμε μια αύξηση όπως παίρναμε κάθε τέλος του χρόνου. Φωνάζει ο κυρ Γιάννης τα σωματεία και τους λέει «θα σας δώσω αύξηση 50 δραχμές» -λέω τον αριθμό ως παράδειγμα-, μιλάμε για ένα σεβαστό πόσο, σχεδόν μισό μεροκάματο. Εμείς δεν θέλαμε λοιπόν 50 δραχμές, θέλαμε 50 δραχμές και μια καραμέλα. Ο κυρ Γιάννης έλεγε τότε «Παιδιά δεν γίνεται, πάρτε αυτά που σας δίνω τώρα, να ξεκινήσουμε την δουλειά με τον καινούριο χρόνο, δουλεύοντας το μαγαζί να προχωρήσουμε, και πάλι εδώ είμαστε». «Δεν δεχόμαστε με κανέναν τρόπο», ήταν η απάντηση «50 δραχμές και την καραμέλα». Την άλλη μέρα το πρωί λέει ο κυρ Γιάννης «το μαγαζί το κλείνω». Ποιος θα τον καθίσει κάτω λοιπόν για να του πει «γιατί το κλείνεις;». 1978 τότε. Μείναμε τότε ένα χρόνο άνεργοι μέχρι να βρεθεί αγοραστής… Μονάχα οι συντηρητές έμειναν -10 με 15 άτομα- για να μην μείνουν τα μηχανήματα σε πλήρη ακινησία.

Ο Γουλανδρής έδωσε αποζημιώσεις κανονικά τότε;

Κανονικά τα πάντα.

Πότε άνοιξε πάλι το ναυπηγείο;

Ήταν Φεβρουάριος 1979. Θυμάμαι μέχρι και την μέρα που έμαθα ότι ανοίγει ξανά το Νεώριο. Μεσημέρι ήταν, εγώ ήμουν στο χωραφάκι που έχω. Έρχεται τότε ο Παράσχος ο Δεναξάς, με βλέπει και με φωνάζει… – «Αύριο το πρωί εφτά παρά είκοσι να βρίσκεσαι στην πύλη», μου λέει. – «Τι να κάνω στην πύλη ρε Παράσχο;», του ρωτάω εγώ. – «Ανοίγει το ναυπηγείο πάλι» μου απαντά, «Υπάρχει λίστα με τα ονόματα αυτών που είναι να μπουν μέσα. Να το χαρτί, το κρατάω εδώ και το όνομα σου είναι μέσα».  Ήταν Φλεβάρης του 1979 όπως είπα, επί Ράλλη. Το είχε αναλάβει το κράτος το ναυπηγείο.

Ήρθε τότε ο κος Κώστας ο Κοκάλας, που είναι σήμερα συνεταίρος στο Νεώριο. Τότε ήταν ελασματουργός, εργοδηγός στο ελασματουργείο. Ήρθε τότε μέσα και μας λέει «θα το ανοίξουμε και πιστεύουμε να πάμε καλά». «Θα πάμε κύριε Κώστα», η απάντηση μας. Εκείνη την εποχή, όπως ανέφερα, το μόνο σωματείο που ήταν μέσα στο ναυπηγείο ήταν η «μηχανουργική», το είχε ξεκινήσει τότε ο Αλέκος ο Μαγουλάς.

Όταν τέλειωσε ο πρώτος χρόνος εργασίας, η τότε καινούρια εργοδοσία –το κράτος δηλαδή, το οποίο είχε πάρει στα χέρια του το ναυπηγείο μέχρι να βρεθεί αγοραστής- μας είχε δώσει στον καθένας μας από 20.000 δραχμές, επειδή λέει υπήρξε κέρδος μέσα σε ένα χρόνο 600.000.000 δραχμές.

Όταν οι πολυεθνικές επένδυαν στο Νεώριο

Αγοραστής βρέθηκε τελικά;

Ναι τελικά ο αγοραστής βρέθηκε. Μια πολυεθνική εταιρία, από Σουηδούς, Ολλανδούς και Δανούς –και άλλη μια χώρα την οποία δεν θυμάμαι τώρα-. Η συγκεκριμένη εταιρία είχε ναυπηγεία σε ολόκληρο τον κόσμο. Ήρθαν τότε εδώ, είδαν το ναυπηγείο και είπαν να το νοικιάσουν, να το πάρουν.  Η εταιρία αυτή ήταν 100 χρόνια μπροστά από εμάς εδώ στην Ελλάδα. Όταν ξεκίνησαν, κάθε μέρα μέρα στο Νεώριο έμπαιναν καινούρια καράβια. Στόχος τους ήταν η πρόοδος της παραγωγής. Ερχόταν για παράδειγμα στην δεξαμενή που ανεβάζαμε και κατεβάζαμε πχ ένα τιμόνι 15 τόνων με χειροκίνητα παλάγκα , διαδικασία που έπαιρνε δύο μέρες. Έφεραν λοιπόν αεροπάλαγκα 2 με 50 τόνων για να ελαχιστοποιήσουν τον χρόνο ανεβάσματος / κατεβάσματος και να γίνεται γρηγορότερα η δουλειά. Κέρδος ήταν για αυτούς.

Γενικά άλλαξαν πολλά μέσα στο ναυπηγείο με αυτήν την εταιρία μα δυστυχώς δεν κάθισαν πολύ. Αυτοί ήρθαν εδώ με σκοπό να προοδεύσουν το ναυπηγείο, πράγμα που έγινε. Δεν ήρθαν εδώ για να έχουν «νταλαβέρια» με συνδικαλιστές. Ήθελαν να έχουν επαφές με τους εργαζόμενους. Και άλλα πολλά. Για παράδειγμα η βάρδια ξεκίναγε στις 7 πέρναγε μια ώρα πήγαινε 8 και έβλεπες 50 άτομα μπροστά από τα μηχανάκια του καφέ. Πότε θα πάνε όλοι αυτοί για δουλειά; Έγιναν συστάσεις από τους Ολλανδούς. Εμείς… αυτό που θέλαμε, θέλαμε. Ε ένα πρωί μας παράτησαν σύξυλους.

Το πάθημα δεν έγινε μάθημα δηλαδή;

Όχι. Ενώ είχαμε πάθεi τόσα, το μάθημα που μας έφεραν δεν μπορούσαμε να το χωνέψουμε γιατί περπατήσαμε στραβά και βάζω και τον εαυτό μου μέσα, γιατί όπως λένε κοντά στο ξερό καίγεται και το χλωρό. Βλέπεις οι επιπτώσεις σε τέτοιες καταστάσεις αφορούν τους πάντες και όχι μόνο αυτούς που φταίνε.

Πόσα χρόνια έμεινε στο Νεώριο η συγκεκριμένη εταιρία; Όταν άφησε το ναυπηγείο υπήρξε περίοδος που έμεινε κλειστό;

Η πολυεθνική έμεινε τέσσερα χρόνια. Από το 1979 μέχρι το 1983 περίπου. Όταν έφυγαν το ναυπηγείο δεν έκλεισε. Συνεχίσαμε να δουλεύουμε αφού το Νεώριο πέρασε άμεσα σε κρατικά χέρια.

Το ναυπηγείο σε κρατικά χέρια – Το δύσκολο 92

Από το 1983 και με τη καθεστώς κύλησαν τα πράγματα;

Από εκεί και μετά δηλαδή από το 1983 έως το 1992 το ναυπηγείο πέρασε πάλι στα χέρια του κράτους όπως είπα. Διευθύνοντας σύμβουλος / μάνατζερ τη συγκεκριμένη περίοδο επιτέλεσε ο περιβόητος Εμμανουήλ, για τον οποίο μάλιστα πρόσφατα διάβαζα ότι τον έχουν στην φυλακή, κάτι έκανε και τον πιάσανε (γέλια). Αυτός λοιπόν είχε νταλαβέρια με διάφορους: Αμερικάνους, Ρώσσους, Ιάπωνες, με Σκανδιναβικά κράτη κτλ. Δούλεψε καλά όσο κάθισε εδώ. Έφερνε βαπόρια με το τσουβάλι! Η περίοδος όμως δεν ήταν εύκολη. Υπήρχαν «ενέσεις» για την επιβίωση του ναυπηγείου και φυσικά η αγωνία «θα κλείσει δεν θα κλείσει». Ώσπου φτάνουμε στο 1992 όπου κλείνει τελικά και πεταχτήκαμε για δεύτερη φορά στο δρόμο.

Το κλείσιμο με πόσους εργαζόμενους βρήκε το ναυπηγείο;

Ήταν 1300. Μείναμε άνεργοι για δύο χρόνια.

Και αυτά τα δύο χρόνια πως έβγαινε το μεροκάματο;

Εκείνη την εποχή ο Φράγκος ο εφοπλιστής, ήθελε να επισκευάσει ένα βαπόρι που του είχε καεί εντελώς. Ζήτησε Συριανούς  από το Νεώριο να πάνε να δουλέψουν σε ναυπηγείο στην Χαλκίδα για τις επισκευές του πλοίου. Πήγαμε γύρω στα 200 άτομα. Δουλεύαμε χωρίς ασφάλεια, παίρναμε όμως καλά λεφτά. Ήταν προτιμότερο από το να μείνουμε εδώ και να ψάχνουμε για μεροκάματο. Έτσι αρκετοί Συριανοί δούλεψαν τότε στην Χαλκίδα για όσο κρατούσε η δουλειά. Ο Φράγκος όμως, όσο έβλεπε ότι είχε να κάνει με καλούς μαστόρους, τόσο έφερνε τα καράβια του στην Χαλκίδα για επισκευή. Και μάλιστα πρέπει να σημειωθεί πως επί φράγκου το χρήμα έπεφτε στο ακέραιο.

Για όλους εμάς που έμειναν χωρίς δουλειά τότε τα πράγματα ήταν κάπως καλύτερα σε σχέση με σήμερα, χωρίς να είναι ρόδινα και αναφέρομαι στην αγορά εργασίας. Εγώ όσο ήταν κλειστό το νεώριο δούλεψα σε ένα σωρό δουλειές εκτός από την Χαλκίδα. Από εστιατόριο και βαψίματα μέχρι ότι μπορείς να φανταστείς.

Ο θεσμός της Οικογένειας και η γυναίκα που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ζωή του

Είχα παιδιά να μεγαλώσω και δεν ήθελα να τους λείψει τίποτα. Έχω και άξια γυναίκα που είχε καλό τιμόνι στο σπίτι μιας και υπήρχαν φορές που όπως ήδη ανέφερα δεν έβλεπα τα παιδιά μου καθόλου δουλεύοντας είτε μέσα είτε έξω από το ναυπηγείο. Δυστυχώς τα πράγματα για τους ανθρώπους που ζουν από το Νεώριο δεν είναι τόσο ρόδινα, διότι πολύ απλά αν κλείσει και πάλι, δεν υπάρχουν δουλειές έξω ούτε για δείγμα. Και φυσικά το ταμείο ανεργίας δεν αρκεί.

Όταν έκλεισε πρέπει να πούμε πως έκανε προσπάθεια να το πάρει ο εφοπλιστής ο Τσάκος. Είχε μαζέψει όλον τον κόσμο σε μια αίθουσα στο ναυπηγείο. Ο άνθρωπος είχε πει «εγώ τα ναυπηγείο το ανοίγω και αύριο το πρωί. Αλλά θα βάλω πρώτα από την καμάρα και κάτω κόσμο –στα εργοτάξια- και ύστερα από την καμάρα και πίσω –στα γραφεία-». Εννοούσε ότι θα έδινε έμφαση στους εργατοτεχνίτες πάρα στους υπάλληλους γραφείου. Δεν προχώρησε η ιστορία. Δεν το δώσανε (σ.σ. το κράτος), είχανε πει τότε, το 1994 ότι θα κάνουνε το Νεώριο επιχείρηση «Στρατηγικής σημασίας», αν το είδες εσύ, το είδα και εγώ. Ώσπου, μια ωραία πρωία ήρθαν αυτοί που το έχουνε τώρα. Πως το πήραν όμως το ναυπηγείο στα χέρια τους, δεν ξέρω. Το μόνο που ξέρω είναι πως το 1992 πριν κλείσει το ναυπηγείο έπαιρνα ένα Α πόσο μεροκάματο και όταν άνοιξε το 1994, έπαιρνα το μισό. Υπήρχαν όμως 2.500 αιτήσεις για δουλειά στα χέρια της νέας εργοδοσίας. Οπότε σου έλεγαν «σε όποιον αρέσει» με το σκεπτικό ότι και να έφευγες υπήρχε πάντα επόμενος. Μπορούσες λοιπόν να κάνεις διαφορετικά; Όχι. Θα δούλευες και με λιγότερα. Που θα έβρισκες δουλειά αν έμενες εκτός…; Έτσι αναγκαστικά πήγα να δουλέψω ξανά μέσα μέχρι το 2002 που βγήκα τελικά στην σύνταξη. Βγήκα με 12.357 ένσημα βαρέα και ανθυγιεινά. Πλέον φυσικά, ως συνταξιούχος βιώνω και εγώ την πραγματικότητα της εποχής μας με περικοπές, κομμένες παροχές κτλ. Το κράτος μας έχει στο περιθώριο με αποτέλεσμα όλοι οι συνταξιούχοι να είμαστε αγανακτισμένοι. Εργαστήκαμε σκληρά τόσα χρόνια, μπορεί να μην μάθαμε γράμματα, μα μάθαμε να δουλεύουμε, φτιάξαμε ωραίες οικογένειες  και προσφέραμε. Πλέον πολύ απλά νιώθουμε ότι δεν έχουν αναγνωριστεί οι κόποι μας από το κράτος.

Με τι σύνταξη ξεκινήσατε και που φτάσατε;

Ξεκίνησα με 2.118 ευρώ και σήμερα παίρνω 1000 ευρώ. Και σαν να μην έφτανε αυτό δεν απολαμβάνω και παροχές που θα έπρεπε να απολαμβάνω, όχι μόνο εγώ όλοι οι συνταξιούχοι. Πας πχ να γράψεις φάρμακα στο ΙΚΑ διαδικασία η οποία είναι μια πραγματική οδύσσεια. Και δεν είναι μόνο αυτά, είναι πολλά.

Επανεκκίνηση στο… 94.

Τα πράγματα μέσα στο Νεώριο από το 1994 και μετά που ξεκίνησε να λειτουργεί με καινούρια εργοδοσία πως ήταν;

Ήταν όπως λέει η παροιμία, «καινούριο καλαθάκι μου και που να σε κρεμάσω». Δεν λέω απέναντι στους εργαζομένους ήταν εντάξει η εργοδοσία. Συνέπεια στις πληρωμές κάθε πρώτη και 15. Και τα θέματα που ταλανίζουν σήμερα το ναυπηγείο δεν υπήρχαν τότε ως προβλήματα. Και δουλειά υπήρχε με την έννοια ότι ερχόταν πλοία για επισκευή. Τα λουριά πάντως είχαν σφίξει, κυρίως σε θέματα ωραρίων κτλ.  –συχνό φαινόμενο πχ να είναι το σχόλασμα στις 15:00 και κάποιοι να φεύγουν από τον χώρο εργασίας από τις 14:30 για να πάνε να αλλάξουν και να φύγουν-. Εγώ φυσικά όπως και κάθε ευσυνείδητος δεν είχε να φοβηθεί τίποτα. Σε γενικές γραμμές μέχρι το 2002 που βγήκα εγώ στη σύνταξη η δουλειά πήγαινε ρολόι. Λεφτά οι εργαζόμενοι δεν χάσαμε, οι αποζημιώσεις συνταξιοδότησης δίνονταν κανονικά κτλ.  Από εκεί και έπειτα πως έφτασε το ναυπηγείο στο σημείο που είναι σήμερα, δεν γνωρίζω.

Το σήμερα

Πως νιώθετε που βλέπετε το ναυπηγείο στην κατάσταση που είναι σήμερα;

Πάρα πολύ στεναχωρημένος, γιατί το ναυπηγείο το ζήσαμε, το πονέσαμε, ήταν το ναυπηγείο μας και σήμερα που το βλέπω στην κατάσταση αυτή στεναχωριέμαι πάρα πολύ. Και φυσικά αναρωτιέμαι τι έφταιξε και κατάντησε έτσι το ναυπηγείο; Ο κόσμος; Η διοίκηση; Τι έχει πάει στραβά;

Περνάω και βλέπω κόσμο απέξω από την πύλη και δακρύζω

 

Θα μπορούσε το κράτος να αναλάβει ξανά το Νεώριο όπως είχε γίνει και στο παρελθόν;

Στην σημερινή εποχή όχι. Αν ενδιαφέρονταν το κράτος για το ναυπηγείο θα ασκούσε βέτο στην διοίκηση: «Κύριοι ή το δουλεύετε σωστά ή το πουλάω αλλού». Μην νομίζεις πως δεν υπάρχουν και άλλοι ενδιαφερόμενοι αγοραστές για το ναυπηγείο. Υπάρχουν. Θα είχε βρεθεί τέλος πάντων μια φόρμουλα από την κυβέρνηση να μην έχει φτάσει στην κατάσταση που είναι σήμερα το ναυπηγείο. Δεν ξέρω στο χάσμα που υπάρχει σήμερα ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο μα το σίγουρο είναι πως η κατάσταση «πάρε τώρα 100 ευρώ, πάρε αύριο 150, μεθαύριο 200» δεν μπορεί να συνεχιστεί για τους εργαζομένους. Ελάτε στην θέση τους.

Υπήρχε εποχή που στο σχόλασμα η τροχαία σταματούσε τα αυτοκίνητα για να περάσουν οι εργαζόμενοι του ναυπηγείου. Μιλάμε για 1000 άτομα. Πήγαινε τώρα στις τρεις που σχολάνε. Με το ζόρι θα δεις 10 ή 20 άτομα και αυτοί ψάχνουν δουλειά και αλλού για να τα φέρουν βόλτα. Με τι μεροκάματο; Με τι ασφάλεια; Και για πόσο; Για δύο μήνες το καλοκαίρι και αν;

Το πονέσαμε το Νεώριο όσοι δουλέψαμε σε αυτό γιατί μας έδωσε ψωμί. Ζούσαμε την οικογένεια μας από το ναυπηγείο. Με δεμένα μάτια να με αφήσεις στην πύλη θα μπορέσω άνετα να σε γυρίσω σε όλο το ναυπηγείο. Ακόμα και σήμερα κάθε πρωί που θα βγω από το σπίτι μου, αν δεν περάσω από την πύλη δεν μπορώ. Τα παιδιά μου μου λένε ρε μπαμπά από το 2002 έχεις βγει στη σύνταξη, ακόμα;».

Τους εξηγώ πως εγώ μέχρι να κλείσω τα μάτια μου το ναυπηγείο θα σκέφτομαι και το σκέφτομαι πολύ, το θεωρώ σπίτι μου. Περνάω και βλέπω κόσμο απέξω από την πύλη και δακρύζω. Σκέφτομαι «γιατί να έχει φτάσει το Νεώριο σε αυτόν τον κατήφορο;». Τώρα… τι φταίει για όλο αυτό; Δεν το ξέρω…

Κάθε πέρυσι και καλύτερα; Θα μπορούσε να γίνει κάτι να αλλάξει η κατάσταση;

Θα μπορούσαν όμως οι φορείς του νησιού, η διοίκηση του Νεωρίου, το σωματείο του Νεωρίου, το κράτος, να καθίσουν κάτω και να βρούνε μια φόρμουλα ώστε να μην φτάσει το πρώτο ναυπηγείο των Βαλκανίων –το 1826 ξεκίνησε- εδώ που έχει φτάσει. Θα μπορούσε να δουλέψει το Νεώριο, μα δουλεία δεν γίνεται με 200 άτομα. Αν και πρέπει να παραδεχτούμε πως ακόμα και ο ίδιος ο θεός να το πάρει τώρα το Νεώριο, δεν θα είναι ποτέ όπως ήταν την εποχή του Γουλανδρή.

Άνθρωπος κλειδί για το ναυπηγείο ο Γουλανδρής. Όλοι έχουν να πουν τα καλύτερα. Δεν νομίζω πως υπάρχει κάποιος που έχει να θυμηθεί κάτι άσχημο. Εγώ προσωπικά δεν έχω ακούσει κάτι.

Φυσικά και κανείς δεν έχει να κατηγορήσει για τίποτα τον Γουλανδρή και ειδικά από εμάς τους παλιούς. Το πόναγε το ναυπηγείο ο κυρ Γιάννης. Θυμάμαι πως όταν ετοιμάστηκε το βαρύ μηχανουργείο ο Γουλανδρής είχε φέρει όλα τα βαριά μηχανήματα από την Γιουγκοσλαβία. Ήρθε το πλοίο με το υλικό και έδεσε απέναντι από το τελωνείο. Ξεφορτώσανε, έφυγε το καράβι και υπήρχε ένας πλωτός γερανός -ο Αίαντας που λέγανε-, έτοιμος να μεταφέρει τα μηχανήματα στο ναυπηγείο.

Περίμεναν λοιπόν τους τελωνειακούς να σφραγίσουν το φορτίο και να γίνουν τα χαρτιά για να μπορέσει να μπει το υλικό στο νεώριο. Είχε πάει 9 το πρωί και ο διευθυντής του τελωνίου δεν είχε εμφανιστεί ακόμα. Ο κυρ Γιάννης από τις εφτά παρά τέταρτο ήταν απέξω από το τελωνείο. Μπαίνει μέσα ρωτάει «Ποιος θα εκτελωνίσει τα πράγματα; Έχω δέκα άτομα απέξω και περιμένουν εδώ έξω και άλλους 40 μέσα στο ναυπηγείο, έπρεπε τα εργαλεία να έχουν φύγει, να έχουν πάει μέσα».

Περνούνε τηλέφωνο τον διευθυντή, κατεβαίνει όντως, γίνεται ο εκτελωνισμός, να ο Γουλανδρής του λέει με νόημα «αύριο το πρωί φεύγεις από εδώ και πας στο Γευγελή στον Έβρο». Δεν μπορεί να έχεις ένα φορτηγό μηχανήματα και να περιμένεις τον άλλον πότε θα… ξυπνήσει για να στα εκτελωνίσει. Δεν σήκωνε τέτοια ο Γουλανδρής.

 

ΠΗΓΗ

 

 

 

 

 

 

 

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Your email address will not be published. Required fields are marked as *

*


Σχετικές ειδήσεις